Najpoznatiji roman Ive Andrica, "Na Drini cuprija" (1945), hronoloski prati
cetiri veka zbivanja oko velikog mosta preko reke Drine u Visegradu, koji je
izgradio veliki vezir Mehmed pasa Sokolovic, poreklom iz tih krajeva.
Godine 1516. Mehmed pasa je, prema vladajucem obicaju uzimanja "danka u krvi",
kao srpski decak na silu odveden u tursku vojsku i poturcen da bi se kasnije
uzdigao lestvicama vlasti i postao prvi do sultana. Kao mocnik, odlucio je da u
rodnom kraju podigne zaduzbinu, veliki kameni most na jedanaest lukova.
Most je integrativna tacka romaneskne naracije i njen glavni simbol. Sve
prolazi, samo on ostaje da ukaze na trosnost ljudske sudbine. Most je mesto
dodira istorijski verifikovanih licnosti i bezimenih likova koji su plod pisceve
imaginacije.
Roman "Na Drini cuprija" u kojem se uglavnom dosledno hronoloski opisuje
svakodnevni zivot visegradske kasabe je, zapravo, "visegradska hronika", pandan
"Travnickoj hronici" i "Omer-pasi Latasu" koji je "sarajevska hronika": u sklopu
toga hronikalnog troknjizja Ivo Andric pripoveda o "turskim vremenima" u Bosni.
Roman pocinje dugim geografskim opisom visegradskog kraja i navodjenjem vise
legendi o nastanku mosta, od kojih je posebno markantna ona o uzidjivanju
hriscanske dece u jedan od stubova. Poreklo legende je u nacionalnom mitu i
epskoj viziji sveta koja je knjizevni ekvivalent toga mita. Legende su po
pravilu paralelne, imaju hriscansku i muslimansku verziju.
Kraj romana pada u 1914. godinu kada su trupe austrougarske monarhije, u
povlacenju, ozbiljno ostetile most. Sa rusenjem mosta izdise i Alihodza, jedan
od najcesce pominjanih likova, koji simbolizuje kraj starih vremena.
Izmedju pocetka i kraja romana, izmedju gradjenja i rusenja mosta, siri se
pripovedacki luk dug cetiri stotine godine u kojem, u formi vrlo razvijenih
epizoda, zapravo, celih prica, Andric nize sudbine visegradskih ljudi, svih
vera.
Most, kao nemi svedok, pamti ukrstaj i prividno trpeljivo prozimanje, a u stvari
antagonizam razlicitih kultura, vera i tradicija i dve civilizacije, istocne i
zapadne. Most je, zapravo, postojana, jedina nepromenljiva, vecita tacka na
kojoj se trenje i komesanje sto neminovno poradjaju sukobe (na nivou likova i na
nivou drzava) oseca i vidi jasnije nego drugde, u gotovo kristalno cistom,
opredmecenom obliku.
Roman o mostu se, kao i vecina drugih Andricevih romana i pripovedaka hrani
istorijom Bosne, zemlje razmedja na kojoj se susticu i mesaju evropska i azijska
religija i nacin zivota, vode ratovi i mirnodopske medjukonfesionalne i
politicke borbe, i sklapaju kratka i varljiva primirja. Kao zemlja
protivrecnosti Bosna nedri osobenu kulturu zivljenja, punu vitalizma ali i
atavizma.
Ljudi koji se, igrom sudbine, zaticu na takvoj pozornici, igraju samo
kratkotrajne dramske epizode u velikom pozoristu istorije.
Gerila.com - knjizara - bookstore :
knjige Ive
Andrica - books of Ivo Andric
|
