Nacinivsi ogroman istrazivacki posao, u svojoj fascinantnoj viseslojnoj
studiji Zeni Lebl nam pruza detaljan uvid u istoriju jevrejske zajednice u
Beogradu i Srbiji, uplicuci u tu povest licne sudbine, tuzbene i sudske zapise,
rabinsku literaturu pitanja i odgovora (response), biografije uvazenih rabina,
putopisne zapise, arhivske dokumente, mnoga razlicita svedocanstva o
dugogodisnjoj neprekidnoj, upornoj borbi za sticanje gradjanskih i ljudskih
prava u moru predrasuda i stereotipa koji Jevreje prate jos od razaranja Drugog
hrama.
Knjiga u koju ulazimo, obimna po svome sadrzaju, dragocena po dokumentaciji,
hrabra je i postena jer nista ne precutkuje. Cita se , dakle, kao istorijska
gradja, gradja za roman i enciklopedija, istovremeno. Uz detaljne beleske o
nacinu zivota, verskim i kulturnim ustanovama, imenima i biografijama verskih
vodja, uz autenticne opise svakodnevnih problema beogradskih, odnosno srpskih
Jevreja, ovo delo upotpunjuje prazninu u srpskoj i jevrejskoj istoriografiji,
sto je od ne malog znacaja jer jedino u sveukupnosti medjusobnih odnosa vecih i
manjih etnickih i religioznih zajednica na ovome tlu mogu se sagledati razlicite
epohe, razvoj civilnih ustanova, nastajanje velikih urbanih, gradskih centara.
Jevreji su u tome nastojanju, cuvajuci svoj identitet, zbog cega su dosta
trpeli, dali izuzetan doprinos.
U zavrsnom poglavlju studije Zeni Lebl ispisuje do sada najcelovitiji prikaz
stradanja jevrejskog stanovnistva u prvim okupacijskim danima Drugog svetskog
rata. O tome periodu pisalo se sa pijetetom, ali takodje bez dovoljno pozivanja
na postojeca arhivska dokumenta. Nedostajala su odgovarajuca, celovita
istrazivanja, detaljniji opisi priprema i akcija na organizovanju eliminacije
jevrejskog stanovnistva, hronologija dogadjaja. Zeni Lebl dokumentuje i taj
period, vreme istrebljenja beogradskih Jevreja koje je od strane nacistickog
okupatora (a uz pomoc njihovih domacih saradnika - kolaboracionista) sprovedeno
tako organizovano, potpuno i nemilosrdno da je zivota liseno blizu devedeset
procenata jevrejskog stanovnistva (medju procentualno najvecim brojem jevrejskih
zrtava u Evropi u Drugom svetskom ratu), a Beograd i okolina su postali prvo
podrucje totalno ocisceno od jevrejskog stanovnistva, pa su tako nemacke
okupacione vlasti mogle vec u prolece 1942. godine poslati vest svojoj centrali
u Berlinu kako su ova podrucja "Judenfrei" gde je "jevrejsko pitanje" konacno
reseno. (Iz predgovora Filipa Davida)
|
